Van Passief naar Actief: Co-design als methode voor transformatie naar een activerende revalidatieafdeling

21 juli 2026

Ambulante revalidatie

Auteurs: Zin May Phoo

Op welke manier kan een co-designproces bijdragen aan het transformeren van een revalidatieafdeling tot een activerende omgeving die aansluit bij de wensen en behoeften van gebruikers?

Context
De fysieke omgeving heeft invloed op herstel, welzijn, zelfstandigheid en activiteit van revalidanten. Veel bestaande revalidatieafdelingen zijn vooral functioneel en klinisch ingericht, waardoor revalidanten een groot deel van de dag op hun kamer verblijven. Dit onderzoek richt zich op de vraag hoe een activerende revalidatieomgeving kan worden ontwikkeld door gebruikers actief te betrekken via co-design. Als casus is de revalidatieafdeling Den Koogh van zorgorganisatie Omring onderzocht.

Doel
Het onderzoek heeft als doel een transformatievoorstel te ontwikkelen voor de revalidatieafdeling Den Koogh, gebaseerd op:

  • Literatuuronderzoek;
  • Ervaringen, behoeften en wensen van revalidanten en zorgmedewerkers;
  • Een programma van eisen (PvE);
  • Co-designsessies met gebruikers.

Daarnaast wil het onderzoek inzicht bieden in de inzet van co-design als methode voor toekomstige zorgomgevingen.

Methode
Het betreft een ontwerpend onderzoek waarin literatuuronderzoek en co-design zijn gecombineerd. De volgende methoden zijn toegepast:

  • Literatuuronderzoek
  • Observaties
  • Semigestructureerde interviews
  • Foto-elicitatie
  • Image boards
  • Co-designsessies

Er vonden drie locatiebezoeken plaats:

  1. Observatie van de huidige situatie
  2. Gesprekken met medewerkers en revalidanten
  3. Co-designsessie met feedback op ontwerpvarianten

Daarnaast zijn experts betrokken voor validatie van de ontwerpvoorstellen.

Resultaten
Uit het onderzoek blijkt dat:

  • De huidige revalidatieomgeving voornamelijk functioneel en klinisch is ingericht.
  • Revalidanten verblijven veelal op hun eigen kamer.
  • Gangen en woonkamers worden beperkt gebruikt voor zelfstandige activiteit of ontmoeting.
  • Uitzicht op groen, daglicht en zicht op beweging buiten hebben een positieve invloed op welzijn en activatie.
  • Revalidanten wensen meer comfort, sfeer, zelfstandigheid en ontmoeting.
  • Zorgmedewerkers benadrukken veiligheid, overzichtelijkheid en functionaliteit.
  • Er bestaat een spanningsveld tussen een professionele zorgomgeving enerzijds en een meer uitnodigende, activerende omgeving anderzijds.

Conclusie
Co-design blijkt een waardevolle methode om praktijkkennis van revalidanten en zorgmedewerkers te benutten binnen het ontwerpproces. Door gebruikers actief te betrekken ontstaat beter inzicht in de manier waarop ruimten worden gebruikt en welke ruimtelijke kwaliteiten bijdragen aan herstel, zelfstandigheid en welzijn.

De resultaten laten zien dat een activerende revalidatieomgeving ontstaat door:

  • Activerende zones;
  • Aantrekkelijke en toegankelijke woonkamers;
  • Goed ontworpen looproutes;
  • Voldoende manoeuvreerruimte;
  • Zicht op groen;
  • Een sterke relatie tussen binnen- en buitenruimte.

Co-design helpt hierbij om gebruikerservaringen te vertalen naar concrete ontwerpkeuzes.

Aanbevelingen
Voor Omring worden de volgende aanbevelingen gedaan:

  1. Zet co-design structureel in bij toekomstige verbouwingen en ontwerptrajecten.
  2. Werk met een vaste groep deelnemers gedurende het gehele traject.
  3. Gebruik visuele hulpmiddelen zoals schetsen, referentiebeelden en proefopstellingen.
  4. Onderzoek de financiële haalbaarheid van het transformatievoorstel.
  5. Besteed bij toekomstig onderzoek aandacht aan eventuele medisch-ethische procedures wanneer interventies worden getest.

Implementatieadvies
Het adviesrapport adviseert Omring om:

  • Co-design een vast onderdeel te maken van toekomstige ontwerp- en verbouwtrajecten;
  • Medewerkers, revalidanten en andere gebruikers vroegtijdig te betrekken;
  • Co-designsessies vooraf te plannen en deelnemers hiervoor vrij te roosteren;
  • Een multidisciplinaire projectgroep samen te stellen;
  • Gebruikersinzichten te vertalen naar een programma van eisen;
  • Bij toekomstige verbouwingen niet alleen naar investeringskosten te kijken, maar ook naar de effecten op herstel, welzijn en werktevredenheid.

Locaties waar onderzoek heeft plaatsgevonden
Zorgorganisatie Omring – locatie Den Koogh

Onderwijsinstelling
Hogeschool Inholland. Opleiding: Built Environment – Bouwkunde

Opdrachtgever en voor meer informatie (begeleiders)