Slapen in de geriatrische revalidatiezorg: kansen voor verbeteringen in de praktijk.

15 mei 2026

Kwaliteit verbeteren en meten

Auteurs: Evi Bijlholt, Niamh McGuinness, Julia Linthorst, Sofie Muskens

Onderzoeksvraag: Op welke wijze kan de slaapkwaliteit van de revalidanten van de Zorgcirkel locatie Westerhout positief beïnvloed worden?

Context
Literatuur toont aan dat een verminderde slaapkwaliteit een negatieve invloed kan hebben op het revalidatieproces. Vanuit gesprekken met de opdrachtgevers is gebleken dat er meerdere revalidanten zijn op de afdeling die problemen ervaren met slapen. Hierdoor wordt er regelmatig gevraagd om slaapmedicatie, maar de voorkeur gaat naar duurzamere, niet-medicamenteuze oplossingen.  

Doel
Het doel van dit onderzoek is om bij te dragen aan een methode om de slaapkwaliteit van geriatrische revalidanten positief te kunnen beïnvloeden. Hiervoor wordt ook onderzocht wat mogelijke vervolgstappen zijn om dit doel te kunnen behalen.  

Methode
Dit is een kwalitatief onderzoek. Er is verdiepende informatie verzameld over ervaringen, wensen, behoeften en meningen van de onderzoeksgroep (geriatrische revalidanten, zorgmedewerkers en paramedici).  

De dataverzameling bestond uit: 

• Literatuuronderzoek 
• Vragenlijst voor de revalidanten. Deze is opgesteld aan de hand van het International Classification of Functioning, Disability and Health (ICF-model). Ook is deze aangevuld met vragen uit de app: “Nacht & rust”. 
• Groepsinterview met paramedici. Deze is ook ontwikkeld door middel van het ICF-model en het boek: “Praktijkgericht onderzoek in de (paramedische) zorg”.  

Resultaten
In totaal zijn er 22 vragenlijsten ingevuld. Elf revalidanten gaven aan hetzelfde te slapen als thuis, zeven slechter en één beter. Dit laat zien dat slaapervaring per individu verschilt en dat verschillende factoren de slaap zowel kunnen bevorderen als belemmeren. Om te bepalen welke factor het meest invloed heeft op de slaapkwaliteit, is vervolgonderzoek nodig.  

Revalidanten in Westerhout gaan gemiddeld 1 uur en 20 minuten eerder naar bed dan thuis, maar slapen desondanks 54 minuten korter.  

Belemmerende factoren benoemd door zowel revalidanten als medewerkers:  

• Pijn 
• Frequente nachtelijke toiletgang 
• Omgevingsgeluiden zoals medebewoners of medewerkers 
• Fel licht 

Persoonsgebonden factoren vanuit revalidanten: 

• Lichamelijk moe zijn maar mentaal alert 
• Moeite met aanpassen van eigen slaaprituelen in nieuwe context 

Externe factoren vanuit medewerkers: 

• Beperkte mogelijkheid tot blootstelling aan natuurlijk licht
• Onregelmatige rapportages over slaap 
• Weinig variatie in dagactiviteiten  
• Dutjes overdag die het dag- nachtritme verstoren 
• Wisselende aandacht voor lighouding 

Conclusie
Het onderzoek laat zien dat slaapkwaliteit binnen de geriatrische revalidatiezorg persoonsgebonden is en beïnvloed wordt door verschillende factoren zowel lichamelijk als omgeving gebonden. Variatie in rapporteren en nachtelijke ondersteuning zorgt voor verschillen in de begeleiding van revalidanten. 

De resultaten benadrukken de noodzaak om slaap structureel onderdeel te maken van revalidatiezorg. Dit biedt aanknopingspunten voor zowel direct verbeteringen in de praktijk als voor verder vervolgonderzoek.  

Direct toepasbare adviezen: 

1. Neem als verpleegkundige of verpleegkundig specialist de individuele slaapgewoontes en het slaap-waak ritme op in de standaard anamnese/intake.
2. Het aanschaffen, van zachter en warmer/dimbaar licht i.p.v. sensor badkamerverlichting/ lichtstrip als leeslamp.
3. Geluid reduceren en manieren hoe minder last te ervaren als revalidant zijnde.
   1. Het aanbieden van oordoppen, wat tijdens elke rustmoment gebruikt kan worden.
   2. Een draadkoptelefoon aanbieden die aan de televisie aangesloten zal worden.
   3. Aandachtspunt om als nachtmedewerker te fluisteren op de gangen. 
4. Activiteiten en dagritme
   1. Verschillende afwisselende activiteiten aanbieden naast de bestaande therapieën. 
   2. Revalidanten stimuleren om vaker overdag naar buiten te gaan en dit ’s avonds af te bouwen. De ogen en hoofd kunnen dan wennen aan het ritme van de dag en de nacht, waardoor de revalidant beter zal slapen. 
   3. Dutten beperken overdag. 
   4. Geen cafeïne of alcohol in de avond, deze producten houden je wakker of zorgen dat je minder diep slaapt.  
   5. Geen mobiele apparaten 2 uur voor het slapen, lezen of muziek luisteren kan wel voordat je gaat slapen. Vermijd schermapparatuur de laatste anderhalf uur voor het slapen. Het blauwe licht remt de melatonine productie en kan in- en doorslaapproblemen geven. Ook het interactief bezig zijn houdt de hersenen actief. 

 Adviezen voor vervolgonderzoek: 

1. Nader onderzoek naar de kennis en het ontwikkelen van een e-learning voor zorgmedewerkers over onder andere: Op welke wijze kan ik een comfortabele lighouding voor de revalidant creëren die de slaapkwaliteit positief zal beïnvloeden?   
2. Consequentie in rapportages over slaapervaring revalidanten 
3. Beslisboom 
4. Vergelijken andere revalidatiecentra werkwijze slaapprotocollen 

 Locaties waar onderzoek heeft plaatsgevonden
De Zorgcirkel locatie, Westerhout. 

Onderwijsinstelling
Ergotherapie, Hogeschool van Amsterdam 

Opdrachtgever voor meer informatie
Shanna Maas – Nauta, Saskia Voet en Julia White